Ba giai đoạn trong GAS – Hội chứng thích nghi chung

Giai đoạn báo động

Khi cơ thể đột nhiên phải đối mặt với tình huống gây căng thắng, mà trước đó chưa được thích nghi, thì phản ứng sinh lý của cơ thể chính là tiếng còi báo động cho chúng ta. Nó cảnh báo cho hệ thống đề kháng bằng các biếu hiện theo hai giai đoạn:

Giai đoạn sốc:

Phản ứng đột ngột với stress tương tự như dấu hiệu báo động tình trạng bị thương. Lúc này tim đập nhanh, huyết áp giảm, căng cơ, trong khi nhiệt độ cơ thể vẫn giữ ở mức bình thường.

Giai đoạn chống lại sốc:

Cơ thể huy động mọi năng lượng để chống lại sốc. Hệ thống đề kháng hoạt động; vỏ thượng thận hoạt động mạnh để gia tăng phóng thích hormone corticoid<[1]), kích cỡ vỏ thượng thận cũng tăng lên.

Bất kỳ tình huống gây stress nào cũng tạo ra hai giai đoạn trên để phản ứng tạm thời. Đó là cách để cơ thể và tâm trí cố thích nghi với áp lực, và đương nhiên là mức độ phản ứng này sẽ tăng lên tương ứng với mức độ áp lực. Nếu sự kích thích quá mức hoặc kéo dài, cơ thế sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Chẳng hạn, động vật sẽ chết nếu phản ứng báo động này kéo dài trong nhiều giờ liền hay vài ngày.

Giai đoạn thích ứng

Sau giai đoạn báo động, nếu mức độ stress không quá nặng đến mức tử vong, cơ thể sẽ cố gắng thích nghi với stress và sẽ có một số biểu hiện cải thiện về mặt tâm-sinh lý so với giai đoạn báo động. Cảm giác thoải mái xuất hiện và tình trạng sinh lý trở nên tốt hơn so với giai đoạn báo động.

Giai đoan kiêt sức

Trong quá trình thích ứng, năng lượng sinh lý bị cạn kiệt, các cơ quan yếu dần đi. Hans Selye cho rằng: “Mồi hoạt động sinh học gây hao mòn và phá hủy; nó đế lại những ‘vết sẹo hóa học’ không thể xóa, lâu dần dẫn đến quá trình lão hóa”.

Bác sĩ Thomas H. Holmes và Richard H. Rahe, cùng là bác sĩ tâm lý làm việc tại trường Đại học Y Washington cho rằng bất kỳ thay đối nào cũng gây stress, hai ông đã đưa ra hàng loạt những câu hỏi để trắc nghiệm mức độ stress. Và “Cán cân Điều chỉnh Xã hội” (Social Readjustment Rating Scale) được đúc kết sau khi phỏng vấn 394 cá nhân. Tất cả đều được phát một tờ giấy có ghi những sự kiện trong đời và yêu cầu họ chấm điểm cho mồi sự kiện. Họ được yêu cầu cho điểm trung bình là 50 đối với sự kiện “Lập gia đình”, và trên cơ sở này mà chấm điểm cho các sự kiện khác. Kết quả, với sự kiện “Bị chấn thương hoặc đau bệnh”, số điểm trung bình – đồng nghĩa với mức độ ảnh hưởng của sự kiện – là 53; còn khi “Vợ/ chồng qua đời”, số điểm là 100; những sự kiện ít gây tác động, xáo trộn hơn như “Lễ Giáng sinh” và “Thay đối thói quen ăn uống”, số điểm lần lượt là 13 và 15. Kết quả này cho thấy, số điểm được chấm thay đổi ít hơn hoặc nhiều hơn tùy theo mức độ stress mà sự kiện đó khơi dậy.

Andrew Sims và Phili Snaith trong ngành trị liệu tâm lý cũng đề cập đến sự bất lợi của những người hút thuốc lá trong việc quản lý stress. Cả hai đều cho rằng có sự liên hệ giữa việc hút thuốc và lo âu. Những người hút thuốc thường đốt thuốc vào thời điếm họ bồn chồn hoặc bị stress.

Đa phần chúng ta có một chứng bệnh chung là “tâm bệnh”. Theo nghiên cứu của tổ chức Xã hội Trị liệu Tâm lý Ấn Độ (The Indian Psychiatric Society), có tới 50 triệu người Ẩn bị tâm bệnh. Khoảng 80/1000 người gặp rắc rối về tâm lý trong khi yếu tố stress lại không được tính đến trong phần trị liệu. Các bác sĩ thường chỉ đưa ra những triệu chứng bệnh và giúp bệnh nhân tạm thời loại bở hay làm giảm thiểu những triệu chứng này, trong khi stress vẫn ngang nhiên tồn tại. Do vậy, không sớm thì muộn, bệnh sẽ lại tái phát.

Mồi ngày có tới hcm 2.500 người chết vì bệnh tim ở Mỹ, chiếm 50% nguyên nhân gây ra tử vong. Mồi năm Mỹ mất tới 78 tỷ đô-la chi phí đe điều trị bệnh tim. Xu hướng này sẽ tăng trong thế kỷ 21. Các bác sĩ và bệnh nhân đều cho rằng đây là bệnh thể lý, nhưng thực chất của vấn đề lại bắt nguồn từ stress. Theo quan điểm về chăm sóc sức khỏe toàn diện, giải tỏa stress là việc làm hết sức quan trọng. Tuy nhiên, hệ thống y tế hiện nay vẫn chưa quan tâm đến yếu tố stress trong điều trị sức khỏe bệnh nhân. Người bệnh cứ phải đi hết bác sĩ này đến bác sĩ khác; thay đổi từ thuốc này sang thuốc khác mà vẫn không thể chấm dứt những rắc rối của họ. Neu các bác sĩ nhận ra được vai trò của stress đối với mồi bệnh nhân và biết cách chỉ dẫn họ vượt qua những lúc căng thẳng, thì gánh nặng trên vai những chuyên gia y khoa sẽ giảm đi rất nhiều. Cuốn sách này sẽ giúp bạn nhận ra yếu tố dần đến các bệnh lý và cách giải tỏa nó.

[1] Corticoid huy động protein vả mỡ từ các mô, biến đổi protein và mỡ thành glucose tại gan. Điều này làm tăng chất đường và mỡ trong máu, sẵn sàng cung cấp nguồn năng lượng cần thiết cho các phản ứng với stress. (Theo Từ điển Bách khoa Toàn thư Việt Nam)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *